Corporate crimeDutchLanguageThemePromotie Clarissa Meerts: De semiautonome wereld van corporate onderzoekers

Promotie Clarissa Meerts: De semiautonome wereld van corporate onderzoekers

Promotie Clarissa Meerts: De semiautonome wereld van corporate onderzoekers

Modus vivendi, legaliteit en controle

 

Op vrijdag 23 februari 2018 verdedigde Clarissa Meerts haar proefschrift ‘De semiautonome wereld van corporate onderzoekers’ aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Door een (inter)nationale commissie van hoogleraren werd zij iets meer dan driekwartier kritisch bevraagd over de uitkomsten en implicaties van haar promotieonderzoek. Zoals aan de Erasmus Universiteit gebruikelijk, werd Meerts gevraagd om eerst een kwartier een ‘lekenpraatje’ te verzorgen om zo de aanwezigen op de hoogte brengen van het onderwerp dat zij de afgelopen jaren heeft onderzocht. Wat zijn ‘corporate investigators’, wat is hun semiautonome wereld en hoe breng je dit fenomeen als onderzoeker in kaart?

 

Where no criminologist has gone before

De corporate onderzoekersector is voor velen onbekend en is binnen de criminologie nog (vrijwel) onontgonnen terrein. Normovertredingen begaan door werknemers van organisaties en bedrijven worden lang niet altijd afgedaan door publieke actoren of door het strafrechtelijk systeem, maar door ‘corporate investigators’. Centraal in het onderzoek van Meerts stond de vraag: wat is corporate onderzoek, hoe kan de veranderende relatie van corporate onderzoekers en politie en justitie worden geconceptualiseerd en, ten slotte, wat is de relevantie hiervan voor de bredere Nederlandse maatschappij. Om meer zicht te krijgen op de wereld van het corporate onderzoek, verrichte Meerts een kwalitatief empirisch onderzoek, onder andere door het afnemen van 59 interviews, twee observatieperiodes bij twee verschillende bedrijven en een analyse van 21 particuliere onderzoeksdossiers.

 

In haar promotieonderzoek richtte Meerts zich daarbij op de forensische onderzoeksactiviteiten van de corporate onderzoeksector

 

In haar promotieonderzoek richtte Meerts zich daarbij op de forensische onderzoeksactiviteiten van de corporate onderzoeksector, verricht door particuliere onderzoeksbureaus, interne veiligheidsafdelingen, forensische accountants en forensische juridische onderzoekers. De groeiende corporate onderzoeksector wordt in het proefschrift gezien als de commercialisering van het dark number van de interne normovertredingen. Sterk aan de studie van Meerts is het bredere beeld van de corporate onderzoeksector dat wordt neergezet in haar proefschrift. Naast uitgebreide aandacht voor de empirische werkelijkheid, is ook belangrijke rol weggelegd voor de manier waarop deze sector theoretisch moet worden geduid. Meerts beschrijft dat lang niet alle theorieën over publieke-private relaties toepasbaar zijn, waarbij zij tevens opmerkt dat in veel van deze perspectieven impliciet of expliciet verondersteld wordt dat de staat het uitgangspunt is. In haar studie kiest Meerts voor de benadering dat de corporate onderzoeksector een grote mate van autonomie en flexibiliteit tentoonspreidt binnen een semiautonoom sociaal veld, zowel in relatie tot de onderzoekswerkzaamheden als in relatie tot andere actoren. Hierbinnen is een belangrijke rol weggelegd voor de overheid, doordat het een normatieve (retributie) dimensie kan toevoegen aan het corporate onderzoek. De semiautonome positie van corporate onderzoekers geeft daarbij enerzijds uitdrukking aan een heroverweging van benaderingen die de staat (impliciet) als uitgangspunt nemen, maar verliest daarbij anderzijds de rol van de staat niet uit het oog. Zo blijft immers van belang dat de overheid een rol speelt in het toezicht op en de controle over de corporate onderzoeksector.

 

Gefragmenteerde regelgeving

Naast deze theoretische en empirische realiteiten, verkent Meerts tevens de relevante regelgeving rondom corporate onderzoek. Ze illustreert dat de regels niet voor alle onderzoekers strikt zijn vastgelegd. Alleen voor de particuliere onderzoeksbedrijven geldt een vergunningplicht onder de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus (Wpbr). De andere beroepsgroepen van corporate onderzoekers hebben slechts algemene regelgeving, richtlijnen en zelfregulering. Het blijkt dat de verschillende onderzoekers dezelfde rechtsbeginselen en principes gebruiken in hun onderzoek, met als belangrijkst: proportionaliteit, subsidiariteit en (rechts)gelijkheid. Op deze wijze probeert men democratische beginselen uit het strafrecht, zoals het recht op een eerlijk proces, in het private onderzoek te integreren. Ondanks het commerciële karakter van het corporate onderzoeksveld wordt er op deze manier ook ruimte gecreëerd voor normatieve overwegingen. Het (democratische) toezicht op de corporate onderzoeksector is vrijwel afwezig en in de praktijk sterk afhankelijk van de inspanningen van betrokken personen, klanten en corporate onderzoekers zelf. Er zijn weinig voorbeelden bekend van grove rechtsschendingen door corporate onderzoekers, maar door de ruimte die wordt geboden is er wel potentie tot misbruik en forum shopping.

 

Coöperatie of co-existentie?

De aard en samenstelling van de corporate onderzoeksector en het type normovertredingen waar corporate onderzoekers zich mee bezig houden, zorgen er voor dat formele samenwerkingsverbanden met politie en justitie over een lange termijn moeilijk te realiseren zijn. Een belangrijke uitkomst van Meerts is dan ook dat publiek/private relaties niet moeten worden gezien in het licht van een dominante overheid en ondergeschikte private actoren. Publiek/private relaties draaien vaak eerder om naast elkaar bestaan (co-existentie) dan om (langdurige) samenwerking (coöperatie). Convenanten en publiek/private samenwerkingsverbanden blijken in de praktijk niet goed te werken en op basis van het promotieonderzoek kan worden gesteld dat kortdurende, zaaks-gerelateerde contacten veel vaker voorkomen. De mate waarin informatie wordt uitgewisseld en wordt samengewerkt binnen deze contacten verschilt. Doordat corporate onderzoekers de perceptie hebben dat politie en (in mindere mate) justitie expertise en bereidheid tot informatiedeling missen, is dit vaak een bron van frustratie. Veel publieke opspoorders blijken de mogelijkheden die de wet biedt om informatie te delen inderdaad niet te kennen. In dit kader wordt er door Meerts gepleit voor (her)introductie van een (de)centraal fraudecontactpunt binnen politie en justitie ter bevordering van de onderlinge relaties in specifieke zaken. Informeel verkregen informatie bevat over het algemeen slechts algemene informatie die een onderzoek in een bepaalde richting kan sturen. Het informele netwerk wordt daarbij door zowel corporate onderzoekers als politiemensen eerder gebruikt om een aanspreekpunt te vinden dan om op een illegitieme wijze aan informatie te komen.

 

Een belangrijke uitkomst van Meerts is dat publiek/private relaties niet moeten worden gezien in het licht van een dominante overheid en ondergeschikte private actoren

 

Vergunningsplicht voor corporate onderzoekers?

Samenvattend stelt Meerts dat de corporate onderzoeksector forensische onderzoeksdiensten aanbiedt en betrokken is bij de afdoening van interne normovertredingen binnen organisaties. De sector kan grotendeels als een semiautonoom sociaal veld opereren, waarbinnen corporate onderzoekers een hoge mate van discretie en autonomie genieten. Forum shopping tussen en binnen jurisdicties wordt door onderzoekers en opdrachtgevers gebruikt om tot een optimale uitkomst te komen in een specifieke zaak. Dit leidt ertoe dat er weinig zicht is vanuit de overheid op onderzoek naar en afhandeling van normovertredingen binnen organisaties. Dit betekent enerzijds dat het strafrechtelijk systeem tijd en kosten bespaart wat betreft de opsporing en vervolging van deze normovertredingen, maar anderzijds ook dat er weinig zicht en democratische controle is op wat er in de corporate onderzoeksector gebeurt. De normatieve en pragmatische overwegingen die invloed uitoefenen op beslissingen binnen onderzoek en afdoening, zorgen ervoor dat het werkveld van corporate onderzoekers niet uitsluitend kan worden gedefinieerd als puur commercieel. Een belangrijke aanbeveling in het proefschrift is dan ook dat alle vier de groepen van corporate onderzoekers vergunningplichtig worden gemaakt en dat zij zich allen te houden hebben aan de Wpbr en de bijbehorende Privacy gedragscode. Verder wordt er naar aanleiding van het promotieonderzoek voorgesteld het toezicht op het vergunningstelsel neer te leggen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

 

Hora Est!

Na het ‘lekenpraatje’ begon de feitelijke verdediging van het proefschrift. Naast de nodige complimenten die Meerts ten deel vielen, werd zij door diverse leden van de promotiecommissie kritisch bevraagd over de mogelijke consequenties van ontwikkelingen in de samenstelling van de beroepsgroep (onder andere door de instroom van criminologen), de plaats van ‘cowboypraktijken’ onder corporate investigators in zowel de wetenschappelijke literatuur als haar proefschrift en veldwerk, de samenwerking met publieke actoren en de bereidheid om informatie te delen en wat de consequenties van de bevindingen zouden moeten betekenen voor de bestaande wet- en regelgeving. Meerts verdedigde haar belangrijkste resultaten met verve en reflecteerde daarbij, veelal in overeenstemming met de observaties van de hoogleraren, op de betekenis van haar onderzoek. Terwijl een van de hooggeleerde opponenten een kritische vraag formuleerde, gaf de Pedel het verlossende Hora Est!

De verdediging werd afgesloten met een mooie, persoonlijke laudatio van promotor prof. dr. Nicolas Dorn en een gezellige borrel. Namens de sectie Criminologie feliciteren wij Clarissa van harte met het behalen van het doctorstitel en wensen wij haar veel succes als universitair docent bij de sectie Criminologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Het gehele proefschrift is hier te lezen: https://repub.eur.nl/pub/103864

 

 

Editorial Team

About the author: EditorialTeam

Related Post

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked ( * ).

Your comment*

Your name*

Your email*

All rights reserved © 2016 |Developed by Mike Pieters | Administrator login | Contact | Sitemap